قراءات عشر

قسمت اول

مطلبی کوتاه در مورد اختلاف قرائت

قال رسول الله ،ص،...إن هذا القران انزل علی سبعة احرف فاقرؤ.......

متفق علیه

بعداز اینکه اصحاب وکاتبان وحی اختلافهایی در مورد قرائت ها مشاهده کردند رفتند خدمت پیامبر ،ص، و در موضوع مختلف فیهسؤال کردند ، پیامبر ،ص ، فرمود :

همانا این قرآن بر هفت حرف نازل شده است وپس بخوانید.....

امام بخاری ومسلم این حدیث را روایت کرده اند.

علما در معنی کلمه هفت حرف اختلافهایی دارند وقول راجح دربینآنها ومذاهب مختلف قول امام ابوالفضل رازی است که فرمود : مراد ومنظور از سبعة احرف همان اختلاف قرائت است .

حکمت در اختلاف قرائت این بوده است که قبایل عرب لهجه های مختلفی داشته اند وبرای سهولت در قرائت اجازه داشته اند که با لهجه ها گوناگون (بدون تغییر درمعنی آیات) قرآن را تلاوت کنند.

علمای تجویدو اختلاف قرائت به سه دسته تقسیم میشوند:

۱ روایت متواتر

۲ روایت آحاد

۳ روایت شاذ

وجوه اختلاف قرائت منحصر در هفت مورد است :

۱- اختلاف در اسمها مفرد تثنیة و جمع

مثلا : سوره بقرة ، فدیة طعام مسکین که خوانده شده مساکین

سوره حجرات ، بین اخویکم که خوانده شده إخوتکم بنابرجمع أخ

۲- اختلاف در تصریف افعال ماضی و مضارع و امر

مثلا درسوره بقره تطوع خیرا که خوانده شده یطوع بتشدید طاء و واو

درسوره انبیاء قال ربی یعلم که خوانده شده قل ربی یعلم به فعل امر

۳- اختلاف در وجوه اعراب

مثلا در سوره بقره ولاتسئل عن اصحاب الجحیم به لام نافیه وفعل مضارع

مضموم که خوانده شده به ولا تسأل به لام ناهیة وجزم

درسوره نور یسبح له فیها به بنا معلوم که خوانده شده به یسبح به بنا مجهول به فتحه باء.

۴- اختلاف در کم وزیاد ،النقص و الزیادة

مثلا درسوره یوسف یابشری هذاغلام که خوانده شده به یابشرای به زیاد کردن یاء.

درسوره شوری فبماکسبت ایدیکم که خوانده شده به بماکسبت بحذف فاء.

۵- اختلاف در تقدیم و تاخیر

مثلا در سوره ال عمران وقاتلوا وقتلوا که خوانده شده به وقتلوا وقاتلوا .

درسورهای اسرا وفصلت ونأی بجانبه که خوانده شده وناء به تقدیم الف .

درسوره مطففین ختامه مسک که خوانده شده خاتمه مسک به تقدیم الف در روایت علی بن حمزه الکسائی.

۶- اختلاف به ابدال یعنی گذاشتن حرفی به جای حرف دیگر

مثلا در سوره یونس هنالک تبلوا که خوانده شده تتلوا به تبدیل باء به تاء .

درسوره شعراء وتوکل علی العزیز که خوانده شده فتوکل به تبدیل واو به فاء.

درسوره تکویر بضنین که خوانده شده بظنین تبدیل ضاء به ظاء .

۷- اختلاف در لهجه ها مانند اماله و تسهیل و تحقیق و اظهارو ...

مثلا در سوره حجرات بنبإ فتبینوا که خوانده شده فتثبتوا که هردو یک معنی دارند .

جز این هفت مورد هیچ مورد دیگری جایز و وارد نیست ، وهر قاری قرآنیکه به یکی از راویان قرائت عشره تلاوت کند باید تا آخر آیه با همان روایت ادامه دهد و حتی بعضی گفته اند که تا آخر سوره باید روایت یک راوی را رعایت کند . والله اعلم